Það besta að sjá og gera á Selfossi

Selfoss er oft kallaður hliðið að Suðurlandi. Lengi vel var bærinn bara stutt stopp á hringveginum til að taka bensín eða kaupa í matinn, en það hefur gjörbreyst. Með nýja miðbænum er Selfoss orðinn líflegur menningarbær.

Ertu á leið um Gullna hringinn eða austur á suðurströndina? Þá er Selfoss ómissandi viðkomustaður fyrir mat og menningu.

Stutt saga Selfoss: frá ferjustað til menningarbæjar

Saga Selfoss er samofin Ölfusá. Löngu áður en bærinn reis var svæðið lykilstaður fyrir ferðalanga sem þurftu að komast yfir ána. Þegar fyrsta hengibrúin yfir Ölfusá var byggð á 19. öld, að frumkvæði Tryggva Gunnarssonar, breyttist allt og sveitin varð að verslunarstað.

Bærinn óx að miklu leyti í kringum mjólkuriðnaðinn eftir að Mjólkurbú Flóamanna var stofnað árið 1929. Á síðustu árum hefur nýi miðbærinn vakið söguna til lífsins á ný með eftirmyndum sögufrægra íslenskra húsa sem höfðu horfið. Þar mætist arfleifð landnámsmanna á borð við Þóri Ásason, og jafnvel Ingólf Arnarson, norrænni hönnun 21. aldar.

Skemmtileg staðreynd: Nafnið getur ruglað gesti, því enginn foss er í bænum sjálfum. Fossinn Selfoss er norður í landi, rétt hjá Dettifossi.

10 leiðir til að njóta matar og menningar á Selfossi

Besta leiðin til að kynnast Suðurlandi er í gegnum matinn og hefðirnar. Selfoss er orðinn áfangastaður fyrir þau sem vilja meira en landslag, og hér eru bestu leiðirnar til að njóta bæjarins, allt frá mathöllinni til sögufrægra staða.

1. Skoðaðu nýja miðbæinn

Nýi miðbærinn, beint á móti brúnni, er einstakt skipulagsverkefni. Þar voru yfir 35 söguleg hús víðs vegar að af landinu endurbyggð eftir gömlum teikningum, hús sem höfðu brunnið eða verið rifin. Að ganga þar um er eins og að stíga inn í litríka útgáfu af fyrri hluta 20. aldar.

Á bak við gömlu framhliðarnar eru nútímaleg rými með yfir 20 veitingastöðum, kaffihúsum og verslunum, og svæðið er orðið hjarta bæjarlífsins.

Á röltinu um miðbæinn er gaman að kíkja á:

• Groovís: Vinsæll staður hjá sælkerum, með nýsteikta smákleinuhringi og frumlegan ís.

• Fröken Selfoss: Stílhreinn veitingastaður og bar með fjölbreyttum íslenskum og alþjóðlegum réttum.

• Mar Seafood: Góður staður fyrir ferskan fisk og sjávarfang úr heimabyggð.

• Konungskaffi: Notalegt kaffihús, fullkomið fyrir rólega pásu með góðu kaffi og léttum veitingum.

• Listasel Gallery: Líflegt gallerí með verkum íslenskra listamanna, allt frá málverkum til skúlptúra.

• Penninn Eymundsson: Bókabúð þar sem þú finnur nýjustu bækurnar, erlend tímarit og gjafavörur.

Annar áfangi miðbæjarins er í byggingu og árið 2028 verða yfir 40 endurbyggð hús opnuð, með fleiri stöðum til að borða, slaka á og skoða.

2. Fáðu þér að borða í Mjólkurbúinu mathöll

Í hjarta nýja miðbæjarins er Mjólkurbúið, líklega besta mathöll Suðurlands, í endurbyggðu mjólkurbúinu frá 1929. Þar eru átta ólíkir staðir sem bera fram vandaðan mat.

Fáðu þér sæti og smakkaðu:

• Romano Pasta: Ferskir ítalskir pastaréttir úr góðu hráefni.

• Takko: Líflegur staður fyrir bragðmikið taco og mexíkóskan götumat.

• Ísey Skyr Bar: Hollar og próteinríkar skyrskálar og þeytingar.

• Menam Dim Sum: Gufusoðnar bollur og asískir smáréttir.

• Menam Thai Food: Í uppáhaldi hjá heimafólki, með taílensk karrí og wok-rétti.

• Röstí Burger & Beer: Þekktur fyrir smassborgara, stökkar franskar og gott úrval af íslenskum bjór frá smábrugghúsum.

• Flatey Pizza: Napólískar pitsur á þunnum súrdeigsbotni.

• Samúelsson Matbar: Bistró með áherslu á íslenskt árstíðabundið hráefni og smárétti.

• Risið Vínbar: Notalegur vínbar á efri hæðinni, góður staður til að slaka á og fylgjast með mannlífinu fyrir neðan.

  3. Kíktu á Skyrland

  Í kjallara mathallarinnar er Skyrland, gagnvirk sýning um 1.000 ára sögu skyrsins. Skyr er þykk og próteinrík mjólkurafurð sem hefur fylgt Íslendingum frá landnámi.

  Sýningin höfðar til allra skilningarvita: þú finnur ilminn af jurtunum úr gömlu uppskriftunum og lærir af hverju skyr er í raun ostur en ekki jógúrt. Í lokin er tilvalið að smakka ólíkar bragðtegundir á Ísey Skyr Bar á efri hæðinni.

  4. Borðaðu í Tryggvaskála

  Tryggvaskáli var reistur árið 1890 og er elsta hús Selfoss. Þar bjuggu upphaflega verkamennirnir sem byggðu fyrstu brúna, en í dag er þar veitingastaður sem sameinar sjarma 19. aldar og nútímalega norræna matargerð.

  Matseðillinn byggir á vönduðu hráefni, með íslenskum sígildum réttum eins og hægelduðu lambi og fersku sjávarfangi. Gamla húsið skapar hlýlegt andrúmsloft og staðurinn hentar vel fyrir eftirminnilegan kvöldverð.

  Ráð frá heimafólki: Kíktu á Pylsuvagninn við brúna, sem hefur verið fastur liður í bæjarlífinu síðan 1984. Prófaðu djúpsteikta pylsu, sem þú finnur ekki víða í Reykjavík.

  

  5. Kíktu í Fischersetur

  Selfoss geymir óvæntan kafla úr heimssögunni. Fischersetur er safn helgað bandaríska skákmeistaranum Bobby Fischer, sem varði síðustu æviárunum sem íslenskur ríkisborgari. Tengsl hans við Ísland hófust árið 1972 þegar hann sigraði Boris Spassky í einvígi aldarinnar í Reykjavík.

  Árið 2005 veitti Alþingi Fischer ríkisborgararétt, sem gerði honum kleift að losna úr varðhaldi í Japan og eyða ævikvöldinu á Íslandi.

  Í safninu eru einstakir munir, meðal annars skákborðið sem hann notaði við undirbúninginn 1972. Fischer hvílir í kyrrlátri gröf í Laugardælakirkjugarði, um 2 km frá miðbænum.

  6. Röltu meðfram Ölfusá

  Gakktu meðfram bökkum Ölfusár til að sjá landslagið sem einkennir svæðið. Byrjaðu við Selfosskirkju og fylgdu stígnum í átt að Heilbrigðisstofnun Suðurlands.

  Á leiðinni sérðu meðal annars:

  • Skessupottarnir: Djúpar holur sem straumþung áin hefur sorfið í klöppina á þúsundum ára.

  • Öndvegissúlur: Voldugar trésúlur sem vísa til sögunnar af Ingólfi Arnarsyni, sem varpaði öndvegissúlum sínum fyrir borð og settist að þar sem þær rak á land.

    Á sumrin eru árbakkarnir líka góður staður til að sjá kríur og annað fuglalíf, svo mundu að líta upp öðru hvoru.

    

    7. Sumar á Selfossi

    Ef þú átt leið um í ágúst gætirðu lent á stærstu hátíð bæjarins, Sumri á Selfossi, þar sem allur bærinn fer í regnbogans liti.

    Bænum er skipt í fjögur litahverfi og íbúar skreyta hús, girðingar og jafnvel sjálfa sig í lit síns hverfis: grænum, rauðum, bleikum eða bláum.

    Hjarta hátíðarinnar er markaðstorgið á grasflötinni bak við bókasafnið, með sölubásum, handverki úr héraði, tónlist og töfrabrögðum. Um kvöldið er kveikt í brennu og flugeldasýning lýsir upp himininn yfir Ölfusá.

    8. Kótelettan, grill- og tónlistarhátíð

    Kótelettan er haldin í júní og er stærsta grill- og tónlistarhátíð landsins.

    Nafnið vísar til lambakótelettunnar, sígilds íslensks sveitamatar. Á hátíðinni angar bærinn af grilluðu kjöti þegar matreiðslufólk og heimafólk keppa á Stóru grillsýningunni, og tónleikar eru haldnir undir berum himni.

    9. Sterkasti maður Íslands

    Ísland hefur alið fleiri sterkustu menn heims miðað við höfðatölu en nánast nokkurt annað land, og á síðustu árum hefur úrslitakeppnin um Sterkasta mann Íslands oft farið fram á Selfossi.

    Það er mögnuð upplifun að horfa á keppendur lyfta risavöxnum steinum og draga vörubíla.

    10. Farðu í pottinn í Sundhöll Selfoss

    Sundlaugarnar eru félagsmiðstöðvar Íslendinga, og Sundhöll Selfoss er ein stærsta og best búna sundlaug Suðurlands.

    Laugin er bæði inni og úti og því góður kostur í hvaða veðri sem er. Þar er meðal annars:

    • 25 metra útilaug

    • 18 metra innilaug fyrir börn

    • Barnalaug með þremur rennibrautum

    • Hefðbundin viðarsauna og gufubað

    • Tveir heitir pottar, 38°C og 40°C

      Áminning: Eins og í öðrum sundlaugum landsins þarf að fara vandlega í sturtu áður en farið er ofan í.

      Gisting nálægt Selfossi

      Selfoss er líflegur en margir kjósa rólegri náttstað. Ef þú vilt friðsæla bækistöð nálægt Selfossi er hótel við ströndina góður kostur.

      Black Sand Hotel stendur þar sem Ölfusá rennur út í Atlantshafið, aðeins um 15 mínútur frá Selfossi. Þaðan er auðvelt að skreppa í mathöllina og á söfnin og koma svo aftur í kyrrðina við ströndina.

      Á Black Sand Hotel er líka:

      • Staðsetningin: Hótelið stendur við ströndina og innan klukkustundar akstur er í fjölda áfangastaða á suðurströndinni.

      • Skandinavíska hönnun: 79 herbergi og svítur í látlausum stíl, öll með stórum gluggum sem ramma inn ströndina.

      • Vönduð þægindi: Rúm frá DUX, rúmföt frá Quagliotti og baðvörur frá [ comfort zone ].

      • Nútímalegur búnaður: Snjallsjónvörp, kaffi og te frá L'OR og hraðvirkt net.

      • Matur á staðnum: Veitingastaðurinn ÓMUR ber fram norrænan matseðil sem fylgir árstíðunum, og notalegi barinn er tilvalinn eftir dag á Gullna hringnum.

      • Vellíðan og slökun: Væntanleg heilsulind hótelsins verður tilvalin til hvíldar eftir dag í hvalaskoðun eða snorkli á Þingvöllum.

        Þannig nýtur þú matar og menningar á Selfossi en gistir úti í náttúrunni.

        

        Selfoss, líflegur bær á Suðurlandi

        Selfoss er ekki lengur bara bær sem keyrt er í gegnum. Hann er orðinn áfangastaður út af fyrir sig, þar sem rík saga og nútímaleg matarmenning mætast, allt frá fjörugum sumarhátíðum til rólegra stunda í heita pottinum.

        Langar þig að kynnast sögu einvígis aldarinnar í Fischersetri, eða bara fá þér góðan mat í mathöllinni? Selfoss býður þér að staldra við, og með gistingu á Black Sand Hotel færðu það besta úr báðum heimum: líflegt bæjarlíf og friðsæla fegurð strandarinnar.

        Algengar spurningar um Selfoss

        Er Selfoss bara staður til að kaupa í matinn?

        Það var einu sinni svo, en með nýja miðbænum er Selfoss orðinn áfangastaður fyrir mat og hönnun. Þar eru yfir 35 endurbyggð söguleg hús með bestu veitingastöðum, börum og verslunum bæjarins.

        Hvað er Mjólkurbúið á Selfossi?

        Mjólkurbúið er mathöll í endurbyggðu mjólkurbúi og hjarta matarmenningarinnar á Selfossi, með átta ólíka staði, allt frá skyrbar til borgara og taco.

        Hvað er Skyrland-sýningin?

        Skyrland er gagnvirk sýning í kjallara Mjólkurbúsins um 1.000 ára sögu skyrsins á Íslandi. Þar lærir þú hvernig skyr er búið til og færð að smakka ólíkar tegundir.

        Hver var Bobby Fischer og af hverju er setur um hann á Selfossi?

        Bobby Fischer var heimsmeistari í skák sem bjó síðustu æviárin á Íslandi. Í Fischersetri á Selfossi eru munir úr lífi hans og frá einvígi aldarinnar árið 1972.

        Hvar finn ég hefðbundinn íslenskan mat á Selfossi?

        Tryggvaskáli, elsta hús Selfoss rétt við brúna, sérhæfir sig í nútímalegri íslenskri matargerð úr hráefni úr heimabyggð, eins og lambi og bleikju.

        Er miðbær Selfoss göngufær?

        Já, allur nýi miðbærinn er göngusvæði. Þú getur auðveldlega gengið milli mathallarinnar, verslananna, göngustíganna við ána og sundlaugarinnar.

        Eru fleiri áhugaverðir staðir nálægt Selfossi?

        Sjávarþorpin Stokkseyri og Eyrarbakki eru aðeins í 15 mínútna fjarlægð. Á Eyrarbakka er Húsið, eitt elsta timburhús landsins, og Stokkseyri er þekkt fyrir humarsúpuna.